Siety de Jager: Risico's horen erbij

De brief 'ruimte en rekenschap voor zorg en ondersteuning' van minister Klink aan de Tweede Kamer staat bol van dergelijke reparaties. Voorbeelden: de aandacht voor de financiën binnen een Raad van Bestuur en Raad van Toezicht moet verschuiven naar kwaliteit en veiligheid; de cliëntenraad krijgt meer zeggenschap, de aansprakelijkstelling van bestuurders en toezichthouders wordt vergroot. Dit ad-hoc repareren werkt niet. De meer fundamentele problemen worden niet opgelost.

Paradoxale reactie op risico's

In Nederland voeren we voor de gezondheidszorg een stelselherziening door, die nergens nog bestaat . Het doel: meer marktwerking waardoor bereikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit van zorg wordt verbeterd . Hoeveel tijd wordt ons gegund dit te bereiken? Fouten en mislukkingen zullen worden gemaakt. Die zijn er om van te leren. Laat de overheid zich dan vooral richten op systeemfouten en de zorginstellingen op de meer praktische vraagstukken. Reeds nu bekende systeemfouten worden echter niet aangepakt. Onduidelijk blijft wat de overheid verstaat onder de onderling conflicterende begrippen als bereikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit, is de boekwaardeproblematiek niet helder geregeld en vindt volumebekostiging in plaats van prestatiebekostiging plaats. Zolang dit niet helder is zal de markt niet gaan werken.

Toegenomen risico´s

De risico´s zijn de afgelopen jaren in de zorg sterk toegenomen. Risico/management is een belangrijk gespreksonderwerp in de raden van toezicht. Financiële risico´s zijn daarvoor een motor geweest. Veiligheid en kwaliteit zijn daarbij belangrijke thema´s . Niet omdat de overheid dit wil, maar omdat de organisaties zelf het belang ervan zien. Onderbezette bedden worden immers niet meer vergoed. Het aantrekkelijk zijn voor cliënten is een must en implementeren van innovaties een noodzaak om nieuwkomers op de markt vóór te blijven. Betrekken van cliënten bij de organisatie is nog zo´n item. Daarvoor zijn geen aanvullende regels voor Cliëntenraden nodig. Niet op het niveau van abstracte plannen, maar juist op het niveau van de zorg zelf en bij innovaties moeten cliënten intensief betrokken worden. Wisselende cliëntenpanels kunnen nieuwe zorg en behandelvormen toetsen, zoals elders ook gebruikelijk is.

Hoe als raad van toezicht te handelen

De raad van toezicht heeft een visie op risicomanagement nodig, waarbij naast onderwerpen als financiën kwaliteit, veiligheid, aandacht gegeven wordt aan de kracht van de leiding, de cultuur in de organisatie en de wijze waarop het risico/managementsysteem wordt ingevoerd en onderhouden.

De kans dat een risico/managementsysteem in eerste instantie reactief is en op incidenten reageert is groot. Dat is echter de eerste fase. De focus zal er op gericht moeten zijn risico´s meer beleidsmatig in te bedden en te koppelen aan de strategie van de organisatie en te monitoren binnen de planning en beleidscyclus.

Ad-hoc reageren op risico´s helpt niet. Dat maakt iedereen schichtig. Risico/management koppelen aan een visie op de toekomst, aan de doelen die je wenst te bereiken stimuleert en selecteert die risico´s die daadwerkelijk voor het voortbestaan van de organisatie belangrijk zijn. Die visie is ook de meetlat voor het bepalen van de risico´s die je wél accepteert. Het geeft aan waar je lef wilt tonen en je rug recht wilt houden. Risico/management is zo beschouwd ook een product van een ethische discussie. Een voorbeeld? Een organisatie die zwaar gedraggestoorde jongeren opneemt en begeleidt biedt hen ruimte om te kunnen oefenen, anders heeft behandelen weinig zin en hadden deze jongeren net zo goed( maar wel onterecht) in jeugddetentie kunnen blijven. Zo loop je wel risico´s! Neem ze en spreek er met elkaar over! Wees trots op wat je doet. Je geeft jongeren weer een kans. Bereidt de organisatie voor op de risico´s. Eigenlijk gaat het om verantwoordelijkheid nemen, vertrouwen in eigen visie en eigen organisatie en risico´s niet allemaal weg willen regelen.

Siety de Jager is al jaren actief als bestuurder in de zorg en vennoot van Custom Management, waar zij met name opdrachten in de zorg uitvoert en coördineert. Daarnaast is zij toezichthouder bij verschillende zorgorganisaties.